Motivate News

महेश्वरको जीवन यात्रा : मुक्त कमैयाको समस्या समाधानदेखि उद्योग बिभागको अटोमेसनसम्म

काठमाडौँ – आफ्नो घर नहुँदा कति समस्या हुन्छ ? काठमाडौंमा भाडामा बस्नेलाई थाहा होला । अझ सीप नहुँदा कति समस्या हुन्छ यहाँका वेरोजगारी यूवाहरुलाई थाहा छ । जग्गा, सीप, केही नभएर सुकुम्बासीको रुपमा खोलाको किनारामा बसीरहेका मुक्त कमैयाहरुको दर्दनाक पीडा भुक्तभोगीलाई नै थाहा छ । अझ त्यसमा पनि सरकारले बेला बेलामा सरकारी जमिन हडपेको भन्दै उठिबास लगाउन खोज्दा, महिलाहरु बालबच्चा काखमा च्यापेर भाग्नुको पीडा, झन् सहिनसक्नु नै छ अहिले पनि भूमिहिन जनतालाई ।

भोकाले खाना पाए जस्तै, नाङगोले लुगा पाए जस्तै, तिर्खामा पानी पाए जस्तै, निन्द्रामा निदरी पाए जस्तै भूमिहिन जनता जग्गा पाउँदा धेरै नै खुशी हुन्छन् । जोसँग खानको त कुरै छोडौँ, म कहाँको हुँ ? भन्ने समेत थाहा छैन्, मेरो घर कहाँ हो भनेर खोज्न पर्छ । यस्ता भूमिहिनहरुले जग्गा पाउँदा उनीहरुको मन कति खुशी हुँदो हो । त्यस्तो बेला जमिन पाउँदा कति आशीर्वाद दिँदा हुन्, त्यहाँका जनताले ।

२०५६ सालमा सुदूर पश्चिमको कैलाली जिल्लामा भूमिहिन किसानहरुको निर्णायक आन्दोलन भयो । खान र बस्न पाउनुपर्छ भनेर गरिएको अधिकारको लडाईमा हजारौं जनता आन्दोलित भए । कैलाली जिल्ला नै ठप्प भयो । यो आन्दोलन सरकारका लागि पनि चुनौतिको विषयमा बन्यो । समस्याको दीर्घकालीन समाधान कसरी गर्न सकिन्छ भन्नेतर्फ भन्दा आन्दोलनलाई कसरी मत्थर पार्न सकिन्छ भन्नेतिर सरकारको ध्यान केन्द्रित भयो । तत्कालीन श्री ५ को सरकारले नेपालका सबै भूमिहिन जनतालाई जग्गा उपलव्ध गराउने निर्णय ग¥यो । आन्दोलनकारीको मुख्य माग पनि यही थियो । उनीहरुले सरकारलाई घुडा टेकाउन सफल भए ।

तत्कालीन रुपमा आन्दोलन रोकिएपनि समस्याको समाधान भएको थिएन । तिर्खाको प्यास मेटाउने, भोकाको भोक मेटाउने, आन्दोलनकारीको झोक मेटाउने, भूमिहिनको अलपत्र बास मेटाउन सक्ने एक जना दक्ष र क्षमतावान भूमिसुधार अधिकृतको खाँचो थियो । त्यति नै वेला भर्खरै सरुवा भई भूमिसुधार मन्त्रालय आएका महेश्वर न्यौपानेलाई कैलाली जिल्लाको भुमि सुधार कार्यलयमा पठायो सरकारले । त्यसपछि सुरु भयो न्यौपानेको अग्नि परिक्षा । सरकारले त जमिन दिने भनेर पन्छियो तर कैलालीमा समस्या जस्ताको तस्तै थियो ।

कसरी भुमिहिनहरुलाई जमिन उपलव्ध गराउने ? त्यसमा न्यौपानले आफ्नो कौशलता प्रस्तुत गरेर त्यहाँका हजारौं भूमिहिन किसानको बासको व्यवस्था गरे । उनले प्रति परिवार एक कट्ठा देखि ५ कट्ठासम्मको जग्गा वितरण गरेर कैलालीका जनताको मन जिते । दुई बर्षको छोटो बसाईमा नै उनले त्यहाँका सबै भूमिहिनहरुलाई जमिन उपलव्ध गराई आफ्नो कार्यकाल उपलब्धिपूर्ण बनाएर काठमाडौं फर्किए । न्यौपाने भूमिहिनहरुको समस्या समाधान गर्र्न गठित आयोगको सदस्य सचिव भएर त्यहाँ गएका थिए । उनको जिम्मेवारी उनीहरुलाई खान, बस्नको व्यवस्था गर्नु थियो । उनले त्यो जिम्मेवारी पुरा गरेर जनताको स्यावासी लिएर काठमाडौं फर्किए ।

को हुन् न्यौपाने ?

नेपाल सरकार उद्योग मन्त्रालय अन्तर्गतको उद्योग विभागका महानिर्देशक हुन् महेश्वर न्यौपाने । भत्तपुरको तत्कालीन झौखेल गाविस (अहिलेको चाँगुनारायण नगरपालिका) मा जन्मेका न्यौपाने सानैदेखि मिहिनेती र लगनशील स्वभावका थिए । गाउँकै सरकारी स्कुलबाट एसएलसी उत्तीर्ण उनी कक्षामा सँधै प्रथम हुन्थे । एसएलसीपछि उच्च शिक्षा हासिल गर्न काठमाडौंको रत्नराज्य क्याम्पसमा भर्ना भएका उनले त्यहाँ पनि कलेज टप गरेर सबैलाई आश्चर्यका पारिदिए ।

कलेजमा भर्ना भएको पहिलो वर्ष उनी कसैसँग बोलेनन् । आफ्नो पढाईको काम सकेर समयमा नै घर फर्किने भएर हुन सक्छ उनलाई क्याम्पसमा कमैले मात्र चिन्थे । जब पहिलो वर्षको रिजल्ट आयो तबमात्र उनको चर्चा एकाएक चुलियो । सामान्य किसान परिवारमा जन्मेका न्यौपाने सानो अवस्थामा कलेजको प्रोफेसर, लेक्चर हुन पाए हुन्थ्यो भनेर कल्पना गर्थे । त्यहि अनुसार मिहिनेत पनि गर्दथे । उनको लेक्चरको पनि अनौठो अनुभव छ । उनी कक्षा १० मा हुँदा आफ्ना साथीहरुलाई पढाउँथे । आफू भन्दा एक कक्षा जुनियर भाइहरुलाई त उनी पैसा लिएर नै ट्युसन पढाउँथे ।

उनको लेक्चर बन्ने सपना जतिबेला उनका दाई सरकारी सेवामा जोडिन पुगे त्यतिवेला तुहियो । उनले नयाँ योजना बुन्न थाले । सबैको सल्लाह अनुसार उनले निजामती सेवामा प्रवेश गरेर देश र जनताको सेवा गर्ने योजना बनाए । त्यसपछि लोकसेवाको तयारी गर्न थाले ।

सरकारी सेवामा प्रवेश

कलेजको प्रोफेसर, लेक्चरको सपना देखेका उनले अध्ययापन कार्यलाई निरन्तरता दिइरहेका थिए । विद्यर्थीलाई ट्युसन पढाइरहेका उनलाई गाउँकै सरकारी विद्यालयमा शिक्षकको जागिरको लागि अफर आयो । केही समय उनले गाउँको स्कुलमा पढाए । त्यो स्कुलमा गएको केही समय पछि अर्को स्कुलमा अस्थायी शिक्षकको रुपमा नाम निकाले ।
करिब एक वर्ष उनले अस्थायी शिक्षकको रुपमा काम गरे । त्यसपछि गाउँका धेरै साथीहरु निजामती सेवामा प्रवेश गरेको र उनको आफ्नै दाइपनि सरकारी जागिरे भएकाले उनलाई पनि निजामती सेवामा प्रवेश गर्न जाँगर लाग्यो र नाम निकाल्ने अठोट गरे । त्यही अनुसारको तयारी गर्न थाले । २०५३ सालबाट उनले खरदारको जागिरबाट निजामती सेवा आरम्भ गरे । अध्ययनशील र तीष्ण बुद्धि भएका उनले २०५४ सालमा नै सुब्बामा नाम निकाले ।

जागिरको पहिलो अनुभव

खरदारमा नाम निकालेपछि न्यौपाने गाविस सचिवको रुपमा २०५३ सालमा सिन्धुपाल्चोकको थकनी गाविसमा गएर निजामती सेवाको सुरुवात गरे । त्यतिवेलाको समयमा झोलामा हुन्थ्यो गाविस कार्यालय । धेरै ओटा गाविसको कार्यालय एकै ठाउँमा हुँदा केही समस्या पनि हुने गर्दथ्यो । उनी गाविस सचिव भएर थकनी गाविसमा गएपछि झोलामा रहेको कार्यलयलाई व्यवस्थित बनाउने काम गरे । थोरै समयमात्र यस गाविसमा बसेका उनले गाविसको पुर्वाधार विकासको लागि विशेष पहल गरे । गाविसलाई चाहिने न्यूनतम पुर्वाधारको जोहो गरेर काम गर्न सहज हुने वातावरण बनाए । केही समयपछि उनी नजिकैको अर्को गाविसमा सरुवा भए । त्यहाँ पनि उनले पूर्वाधार विकासकै लागि आफ्नो समयलाई खर्चिने काम गरे ।

जागिरको यात्रा

न्यौपाने हरेक वर्ष जागिरमा पनि अपग्रेड हुँदै गए । पहिलो वर्ष खरदारमा नाम निकालेका उनले अर्को वर्ष सुब्वामा नाम निकाल्न सफल भए । त्यसपछि न्यौपानेले अफिसरमा पनि नाम निकाले । अफिसर भएर उनले भूमिसुाधार मन्त्रालयमा काम गर्ने अवसर पाए । जागिर सुरु गरेको केही समयमा उनी भूमिसुधार मन्त्रालय अन्तरगत कैलाली जिल्लाकोे भूमिसुधार कार्यालयमा सरुवा भए । त्यहाँ उनी भूमिसुधार अधिकृत (सदस्य सचिव)को हैसियतमा पुगेका थिए ।

उनको जीवनको महत्त्वपूर्ण पाटो थियो त्यो । सरकारले काम गर्न पठाएको थियो भने जनता पनि आफ्नो अधिकार नलिई नछोड्ने गरी आन्दोलित भएका थिए । काम गर्नैपर्ने बाध्यता एक ठाउँमा थियो भने अर्को उनको जागिरको पनि सवाल थियो । त्यहाँ जनतालाई खुसी पारेर आफ्नो जागिर बचाउनु थियो, उनलाई पहिलो चरणमा नै ।

राम्रो काम गरेकाले त्यहाँका जनताले अहिले पनि उनलाई सम्झिने गर्दछन् । भूमिहिन सुकुम्वासीलाई जग्गा उनकै पालामा वितरण गरिएको थियो । कैलालीका सबै भूमिहिनहरुले महेश्वर न्यौपानेलाई अहिले पनि उत्तिकै सम्मान गरिरहेका छन् । त्यहाँ उनले आफ्नो खल्तीबाट जनतालाई सहयोग गरेका त थिएनन् तर जनतालाई सहजरुपमा जसरी जग्गाको व्यवस्था गरे, त्यो त्यहाँका जनताले खल्तीबाटै दिएको जस्तो अनुभव गरे । अहिले पनि त्यहाँका जनता महेश्वर न्यौपानेलाई भगवान सरह नै मान्ने गर्दछन् ।

सडकमा आएका जनतालाई गाँस, बास र कपास उपलब्ध गराउने जिम्मेवारी उनको काँधमा आएको थियो । उनले सहजताका साथ त्यसलाई पुरा गरेर सबैको प्रिय पात्र बनेर विदा भए । उनले त्यहाँ रहँदा जग्गा मात्र उपलव्ध गराएनन् स्वरोजगारका लागि सीपमूलक तालिमको व्यवस्था गरी सबैलाई ब्यस्त बनाउन सफल भए । त्यहाँका स्थानीयहरुको आय आर्जनको बाटो खोलिदिए ।

उनी कैलालीमा पुण्य काम गरेर फर्केपछि सामान्य प्रशासन मन्त्रालयमा सरुवा भए । सामान्य प्रशासन मन्त्रालयमा उनी प्रशासन नामको पत्रिकाको सम्पादन गर्ने, तालिमका योजनाहरु बनाउने काममा व्यस्त हुन थाले । सामान्य प्रशासन मन्त्रालयमा दुई वर्ष काम गरेपछि उनले उपसचिवमा नाम निकाले । उपसचिव भएपछि उनी रक्षा मन्त्रालयमा सरुवा भए । रक्षा मन्त्रालयमा हँुदा उनले नेपाली सेना र सरकारको दुरी घटाउने काम गरे । उनी त्यहाँ प्रवेश गर्दाको समयमा रक्षा मन्त्रालयलाई सेनाले नमान्ने स्थिति थियो । त्यसमा उनले धेरै सुधारका कामहरु गरे । सेनाको भर्ना छनोट गराउने, सेनाको सामग्री खरिद पारदर्शी बनाउने लगायतका काममा उनको ठुलो भूमिका रह्यो ।

दुई वर्ष रक्षामा काम गरिसकेपछि उनी प्रमुख जिल्ला अधिकारी भएर कञ्चनपुर जिल्लामा सरुवा भए । त्यसपछि चितवनको प्रमुख जिल्ला अधिकारी भए । त्यहाँ पनि उनी धेरै समय बसेनन् । जीवनभर करिब एक वर्ष सिडियो भएर काम गरेका उनलाई आजसम्म गरेको काम मध्ये सबैभन्दा राम्रो काम नै सिडियो रहेको अनुभव सुनाए । चितवनमा छोटो समय बसेका उनले धेरै काम गर्ने अवसर पाए । यहाँ उनले सडकमा सिसिटिभी राख्ने कामको सुरुवात गरेका थिए । उनकै योजना अहिले कार्यान्वयनको चरणमा छ । सहरमा यातायात व्यवस्थापन गर्ने काम उनकै पालामा भएको थियो ।

त्यसपछि उनको सरुवा अर्थ मन्त्रालय अन्तरगत एयरपोर्ट भन्सार कार्यालयमा भयो । त्यहाँ हुँदा उनले यात्रु व्यवस्थापन कक्ष व्यवस्थापन, कार्गो विल्डिङमा सेलेक्टिभिटी मोडेल लागू गरेका थिए । त्यसपछि उनी आन्तरिक राजस्व कार्यालयमा सरुवा भए । त्यहाँ आएको केहि समयमा नै नक्कली भ्याटबिलको प्रसङ्ग उठाए । नक्कली भ्याटबिलको बिगबिगी भएको बेलामा उनले त्यसको छानविन गरेर केहीलाई कारवाही गरे, । नक्कली भ्याटबिलको अन्त्य गरे । ठगी भएको अरबौं रुपैयाँ सरकारी ढुकुटीमा भर्ने काम गरे । यसरी भ्रष्टहरुलाई ठेगान लगाएपछि घुस खान पल्केका त्यहाँका कर्मचारी र व्यवसायीले उनलाई बस्न दिएनन् । अनेक हर्कत गरेर नौ महिनामा नै उनलाई सरुवा गरियो । एउटा रेस्टुरेन्टले करिव एक करोड कर छली गरेको थियो । त्यसमा उनले छानविन गरेर करको दायरामा ल्याउँदा राजनीतिक आस्था जोडियो र त्यहाँबाट उनलाई सरुवा गरियो ।

त्यहाँबाट सरुवा गरेर उनलाई निर्वाचन आयोगमा पु¥याइयो । २०७० सालको निर्वाचन गरिसकेपछि उनको सरुवा उद्योग विभागमा भयो । अहिले उनी उद्योग विभागमै छन् । त्यहाँ रहदा उनले धेरै सुधारका कामहरु गरेका छन् ।

उद्योेग विभागमा सुधार

महेश्वर न्यौपाने उद्योग विभागमा आएपछि धेरै सुधारका कामहरु भएका छन् । उनले उद्योग विभागको सम्पूर्ण कामलाई अटोमेसनमा लगेर सेवाग्राहीलाई छिटो छरितो सेवा प्रदान गर्ने कामको थालनी गरेका छन् । अहीले एउटा शाखाको काम अटोमोसनबाटै हुन्छ, भने अरु सबै शाखालाई पनि अटोमोसनमा लैजाने तयारीमा रहेको छ उद्योग विभाग । उनी उद्योग विभागमा आउँदाको यो सपनामा विश्व बैंक र आइएफसीले उनको सपनालाई पुरा गर्न सहयोग गर्यो । विश्व बैंक र आइएफसीको लगानीमा उद्योग विभागले अटोमेसनको काम पुरा गरेको हो । यसले गर्दा उद्योग विभागमा आएर कागज भरिरहन पर्ने समस्याको अन्त्य भएको छ भन विदेशबाटै आवेदन फारम भर्न सकिनेछ ।

त्यस्तै उद्योग विभागका सबै डाटाहरुलाई डिजिलाइटेशन गरिएको छ । बैदेशीक लगानीको २३ हजार फायलहरुलाई स्क्यान गरेर कम्प्यूटरमा राखिएको छ । त्यसले गर्दा फायल हराउने अथवा च्यातीने समस्याको अन्त्य भएको छ । उद्योग विभागका सम्पूर्ण डाटाहरु सरकारी क्लाउडमा राखिएकोल छ । यो कामले क्लाउड होस्ट राख्ने नेपाल सरकारकै पहिलो संस्था हो उद्योग विभाग बनेको छ ।

त्यस्तै अव डिजिटल हस्ताक्षरका कामहरु पनि अगाडी कढाउने प्रयत्नमा छन् न्यौपाने । कम्पनीको आधीकारीक व्यक्तिको हस्ताक्षर संकलन गरेर डिजिटलमा राखिदैछ । त्यस्तै अर्को कुरा उद्योग विभाग र कम्पनी रजिस्ट्रारको कार्यालय विच एमओयू गरेको छ, जसले गर्दा उद्योग विभागको डाटा कम्पनी रजिस्ट्रारले हेर्न पाउँछ भने कम्पनी रजिस्ट्रारको डाटा उद्योग विभागले हेर्न पाउने छ । यसले गर्दा फाइल वोकेर डौडिरहनु पर्ने समस्याको समाधान भएको छ ।

यो कामको सुरुहुँदा कुनै पनि सेवा ग्राहीले फायल एउटा कार्यलय देखी अर्को कार्यलयमा दैडाई रहन प्रदैन् । लाइन बस्ने समस्याको पनि अन्त्य हुनेछ ।

त्यस्तै, एउटै फारम भरेपछि सबैतिर काम गर्ने खालको कमन फारमको अवधारण पनि न्यौपानेले अगाडी बढाएका छन् । अहिले लगानी स्विकृतिको लागि एउटा, कम्पनी दर्ताको लागि अर्को, करमा अर्को फेरी उद्योग विभागमा पनि फारम भर्नपर्ने परिपाटी छ, यसको अन्त्यको लागि कमन फारमको सुरुवात हुन लागेको हो । उनले यी र यस्तै थुपै्र कामहरु गरेर उद्योग विभागमा धेरै सुधार ल्याएका छन् ।

प्रतिकृया दिनुहोस्
city

उपत्यकामा चार स्याटलाइट सिटी बन्ने

माघ १० ,काठमाडौं- सरकारले काठमाडौं उपत्यकाको चार ठाउँमा विस्तारित सहर (स्याटलाइट सिटी) निर्माण प्रक्रिया अघि बढाएको छ। यसका लागि काठमाडौं उपत्यका विकास प्राधिकरणले सम्भाव्यता अध्ययन सकिसकेको छ। ‘स्याटलाइट सिटी’ निर्माण गर्न प्राधिकरणले विस्तृत परियोजना प्रतिवेदन (डिपिआर) तयारीका लागि विशेषज्ञ खोजिरहेको छ। यो...

sambidhan_20150627083600

तीन तहको निर्वाचनका लागि आवश्यक नौवटामध्ये ५ वटा विधेयक संसदमा विचाराधिन

४ विधेयक संसदमा दर्ता पनि भएका छैनन्

माघ १० ,काठमाडौं- सरकारले स्थानीय चुनावको मिति घोषणा गर्ने बताएपनि निर्वाचन सम्बन्धी आवश्यक कानुनहरू भने बन्न र संशोधन हुन बाँकी नै छन् । स्थानिय तह, प्रदेशसभा र संघीय संसदको निर्वाचनका लागि आवश्यक नौवटा विधेयकमध्ये ५ वटा संसदमा विचाराधिन छन् । राष्ट्रियसभाको निर्वाचक...

airoplen

अब सिनामंगलमा जहाज संग्रहालय

माघ १० ,काठमाडौं- कैलालीको बेद उप्रेती ट्रष्टले टर्किस एयरबाट खरिद गरेको एयरबस विमानको बडीलाई सिनामंगलमा राखिने भएको छ। कैलालीको धनगढीमा रहेको ट्रष्टलाई नागरिक उड्डयन प्राधिकरणले वार्षिक ५४ लाख भाडा तिर्ने सर्तमा सिनामंगलमा रहेको खाली जग्गा उपलब्ध गराएको छ। यो खबर हामीले आजको...

prachand

निर्वाचन नभए ०१७ को भन्दा भयानक दुर्घटनाः प्रधानमन्त्री

माघ १० ,काठमाडौं- प्रधानमन्त्रीले आगामी एक वर्षभित्र स्थानीय तहसहित तीनवटै तहको निर्वाचन सम्पन्न हुन नसके मुलुक ०१७ को भन्दा पनि भयानक दुर्घटनातिर जाने खतरा औँल्याए। यो खबर हामीले आजको नयाँ पत्रिकाबाट लिएका हौ। ‘निर्वाचन हुन सकेन भने मुलुक ०१७ को भन्दा पनि...